همَّام بن سلمهء قانصى در منابع رجال و تاريخ از او ياد و نامى نيست . جز اينكه در رسالهء تسمية مَنْ قُتِل مع الحسين عليه السلام و - على الظاهر - به نقل از آن در كتاب الحدائق الوردّية نامش در شمار شهيدان كربلا - از قبيلهء هَمْدان - آورده شده است . « 1 » يحيى بن حسين عليه السلام در منابع معتبر و كهن نامى از يحيى بن حسن به ميان نيامده است . سپهر گويد : از فرزندان امام حسن عليه السلام پنج تن در كربلا به شهادت رسيده‌اند كه يحيى در ميان آنان نيست و در كتب انساب نامى از وى به ميان نيامده است . « 2 » ولى برخى از متأخرّين يحيى را در شمار فرزندان امام حسن عليه السلام و از شهيدان كربلا قرار داده‌اند « 3 » . يحيى بن سليم مازِنى « 4 » او مرد مبارزه و كارزار بود . « 5 » در روز عاشورا پس از عبدالرحمن بن عبداللّه يزنى « 6 » و به قولى پس از سويد بن عمرو « 7 » به ميدان رفت و آيهء شريفهء ذيل را تلاوت كرد : « انّ . . . مَحْياىَ و مَماتى لِلّهِ ربِّ العالمين . » « 8 » در حقيقت . . . زندگى و مرگ من براى خدا ، پروردگار جهانيان است . « 9 » يحيى كه پيوسته به ميمنه و ميسرهء سپاه حمله مىكرد ، گروهى از دشمن را به هلاكت

--> ( 1 ) . تسمية مَنْ قُتِل مع الحسين عليه السلام ، 102 ؛ الحدائق الورديّه ، ص 104 . ( 2 ) . ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص 322 . ( 3 ) . وسيلة الّدارين ، ص 430 . ( 4 ) . مازنى : منسوب است به مازِن كه نام قبيله‌اى است از تميم ، و مازن به معنى تخم مورچه است . ( الانساب ، ج 5 ، ص 163 و 165 ) ( 5 ) . روضة الشهداء ، ص 299 ، كتابفروشى اسلامية . ( 6 ) . مناقب ، ج 4 ، ص 111 ؛ الفتوح ، ج 5 ، ص 194 ؛ مقتل الحسين عليه السلام خوارزمى ، ج 2 ، ص 21 ، انوار الهدى . ( 7 ) . جلاء العيون ، ص 670 . ( 8 ) . انعام ، 162 . ( 9 ) . روضة الشهداء ، ص 299 ، كتابفروشى اسلامية ؛ ياران پايدار ، ص 78 .